MAQEDONIA E VERIUT

TREGUESIT E CILËSISË SË TË DREJTAVE TË PUNËTORËVE 2025

Sonja Stojadinović

1. MUNDËSITË E PUNËSIMIT

1.1 Bazat ligjore të të drejtave të punëtorëve

Ligji i Punës u miratua në vitin 2005 dhe që atëherë janë miratuar shumë ndryshime, dhe atë në vitet: 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2021, 2023, 2025^[1]. Ndryshimet kryesore në periudhën e caktuar ishin: rregullimi i kohës së punës për punëtorët e ndërtimit veçanërisht në periudhën e verës; mbrojtja e shtatzënave në vendin e punës; rregullimi i veprimeve para pushimit nga puna; heqja e ndërrimeve të natës për punëtorët nëse nuk ka transport gjatë periudhës; fëmijët nën 15 vjeç ose ata që nuk kanë përfunduar arsimin e detyrueshëm ndalohen të punojnë, përveç aktiviteteve të lejuara me ligj, të cilat kufizohen në dy orë në ditë dhe 12 orë në javë gjatë afateve shkollore, dhe 6 orë në ditë dhe 30 orë në javë gjatë pushimeve shkollore; zbatimi i sistemit të negociatave kolektive; dhe mbrojtja e punëtorëve nga diskriminimi në vendin e punës^[2]. Ndryshimet e fundit të këtij ligji, të miratuara në vitin 2025, përfshihen në nenin 104, i cili shtrin punësimin për personat në pozicione të emëruara. Duke paraqitur një deklaratë personale, ata mund të qëndrojnë të punësuar deri në moshën 67 vjeç.^[3]

Punëtorët kanë të drejtë sindikalizimi që mbrohet me Kushtetutë, ndërsa marrëveshja kolektive rregullohet me Ligjin e Punës, por ky mjet mbetet ende për t’u zbatuar në sektorë të ndryshëm të punës. Ligjet e tjera që rregullojnë sferën e punësimit dhe mbrojtjes sociale janë Ligji për Punësimin dhe Sigurimet në Rastet e Papunësisë, Ligji për Inspektimin e Punës, Ligji për Vullnetarizmin, Ligji për Punësimin e Personave me Aftësi të Kufizuara, Ligji për Shëndetin dhe Sigurinë në Punë, Ligji për Zgjidhjen Paqësore të Kontesteve të Punës, Ligji për Pagat, Ligji për Pagën Minimale, Ligji për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës, Ligji për Agjencitë Private të Punësimit.

Gjatë procesit të miratimit të ligjit ose miratimit të ndryshimeve, edhe nëse përfshihen të gjithë partnerët socialë (si sindikatat, Dhoma e Tregtisë, Dhoma e Punëdhënësve dhe të tjerë), komentet dhe kërkesat e tyre nuk zbatohen në rregullore në të gjitha rastet.

• Përshkruani situatën e përgjithshme në tregun e punës

Për tremujorin e tretë të vitit 2024 të dhënat nga Zyra e Statistikave e Maqedonisë së Veriut janë si më poshtë:^[4]

• shkalla e aktivitetit ishte 52.3%;
• shkalla e punësimit ishte 45.8%;
• shkalla e punësimit joformal ishte 11.6%;
• shkalla e papunësisë ishte 12.4%;
• shkalla e papunësisë së të rinjve (mosha 15-24 vjeç) mbeti e lartë, 28.9% në vitin 2024;^[5]
• shkalla e punësimit joformal 13.2%;
• numri i përgjithshëm i punëtorëve 694,506, nga të cilët 525,232 janë të punësuar në sektorin privat;
• punësimi sipas sektorëve: sektori i bujqësisë 62,287; tregtia me shumicë, pakicë dhe riparimi i mjeteve motorike 102,075; prodhimi 137,626; administrata publike dhe mbrojtja 52,676, arsimi 44,994, shëndeti i njeriut dhe puna sociale 48,657.

1.3. Çështje të tjera të rëndësishme

Një tjetër informatë që duhet të merret parasysh është se migrimi i punëtorëve të rinj, i atyre me arsim të lartë dhe i profesionistëve të aftë po rritet vazhdimisht. Enti shtetëror i statistikave publikoi të dhëna se numri mesatar i punëtorëve të kualifikuar që migrojnë jashtë vendit është 12,000 në vit.^[6]

2. FITIMI ADEKUAT DHE PUNA PRODUKTIVE

2.1. Të dhënat themelore mbi fitimin

• paga minimale: 24,379 (denarë) paga neto mujore (cca. 392 €);^[7]
• të ardhurat mesatare: 42,874 (denarë) paga neto mujore (cca. 690 €);^[8]
• të ardhurat mediane: nuk ka të dhëna;
• raporti i pagës së jetesës (52,235 denarë për vitin 2021, cca. 840 €) me pagën minimale është 1:2.14 (paga minimale mbulon 46.7% të pagës së jetesës);^[9]
• fitimet më të larta në vitin 2023 ishin në sektorin e Informacionit dhe Komunikimit me pagë neto mujore prej 79,458 denarë (cca 1,278 €), Furnizimi me energji elektrike, gaz, avull dhe ajër të kondicionuar 55,092 denarë pagë neto mujore (cca. 886 €), dhe Aktivitetet e Akomodimit dhe Shërbimit Ushqimor 30,831 denarë (cca. 496 €), Bujqësi, Pylltari dhe Peshkim 33,410 denarë (cca. 538 €).^[10]

2.2. Çështje të tjera të rëndësishme

Të dhënat e nxjerra nga Federata e Sindikatave të Maqedonisë janë se shporta minimale e konsumatorit për muajin korrik 2024 është 65,328 denarë (cca. 1052 €). Sindikata gjithashtu llogariti se nëse një familje me katër anëtarë duhet të jetojë në një apartament me qira i duhen 80,703 denarë (rreth 1301 €) për të kaluar muajin^[11]. Në përgjigje të këtyre shifrave, kryeministri Hristijan Mickoski njoftoi se, së bashku me Këshillin Ekonomik dhe Social, qeveria së shpejti do të prezantojë një sistem të ri për llogaritjen e shportës së konsumatorit, me pesë shporta të veçanta: për një person të vetëm, për një çift të ri, për një familje me tre anëtarë, për një familje me katër anëtarë, dhe për pensionistët.^[12]

Rreziku i të qenët i varfër

Statistikat më të përditësuara të varfërisë për Maqedoninë e Veriut janë nga viti 2023:^[13]

• shkalla e rrezikut të varfërisë ishte: 22.2% për popullsinë e përgjithshme; 30% për popullsinë nën moshën 17 vjeç; 20.5% për moshën mes 18-64; vjeç; 19.2% për moshën 65 vjeç e më lart;
• për sa u takon familjeve që janë në rrezik varfërie, përqindja më e lartë e rrezikut ishte për familjet me dy të rritur me tre ose më shumë fëmijë (48.9%) dhe familjet me një prind me fëmijë të varur (45%);
• pragu i rrezikut të varfërisë së të ardhurave ekuivalente vjetore të një personi të vetëm ishte 144,578 denarë (cca. 2,332 €);
• pragu i rrezikut të varfërisë për një familje me katër persona (2 të rritur dhe 2 fëmijë të moshës nën 14 vjeç) me të ardhura ekuivalente vjetore ishte 303,614 denarë (cca. 4,897 €);
• sipas statusit të aktivitetit më të shpeshtë, shkalla e rrezikut të varfërisë për personat e punësuar ishte 8.4%, të papunë 47.5% ndërsa për pensionistët ishte 11.3%.
  pragu i varfërisë përcaktohet të jetë 60% e të ardhurave të barazuara mediane;
• Koeficienti Gini (matja e pabarazisë së shpërndarjes së të ardhurave) ishte 30.3%.

3. ORARI I DENJË I PUNËS

3.1. Të dhënat themelore për orarin e punës

Sipas Ligjit të Punës:

• kohëzgjatja e ligjshme maksimale e punës me orar të plotë; sipas ligjit të punës, orari i punës është 40 orë në javë, 5 ditë. Me marrëveshjen kolektive, orari i punës mund të reduktohet me 36 orë në javë, por jo më pak se kaq (Neni 116);^[14]
• të dhënat e fundit në dispozicion tregojnë se orari mesatar i punës në vitin 2020 ishte 39 orë në javë. Është e rëndësishme të theksohet se ky ishte vit i pandemisë COVID-19 gjatë të cilit orët mesatare javore të punës ranë ndjeshëm nga mesatarja e mëparshme pesëvjeçare prej 41.35 orësh;^[15]
• kohëzgjatja e ligjshme maksimale e punës jashtë orarit; jo më shumë se 8 orë në javë, 190 orë në vit (Neni 117);^[16]
• kohëzgjatja e ligjshme maksimale e orarit të punës në rishpërndarjen e orarit të punës; jo më shumë se 12 orë në ditë dhe 55 orë në javë;
• minimumi i orëve të pushimit ditor: 12 orë;
• orët minimale të pushimit javor: 24 orë (Neni 134);^[17]
• kohëzgjatja minimale e pushimit vjetor (në ditë ose javë pune): 20 ditë.

3.2 Informata shtesë rreth orarit të punës

Puna jashtë orarit rregullohet me Nenin 117 të Ligjit të Punës:

1. Punëmarrësi është i detyruar me kërkesë të punëdhënësit të kryejë punë pas orarit të plotë të punës (jashtë orarit): a) në rastet e rritjes së jashtëzakonshme të vëllimit të punës; b) nëse biznesi ose procesi i prodhimit e kërkon këtë; c) nëse është e nevojshme të hiqet dëmtimi i mjeteve të punës, gjë që do të shkaktonte ndërprerjen e punës; d) nëse është e nevojshme të garantohet siguria e njerëzve dhe e pronës, si dhe siguria e qarkullimit dhe e) në raste të tjera të përcaktuara me ligj ose me marrëveshje kolektive.
2. Puna jashtë orarit mund të zgjasë maksimumi tetë orë gjatë një jave dhe maksimumi 190 orë në vit, me përjashtim të punëve që për shkak të procesit specifik të punës nuk mund të ndërpriten ose për të cilat nuk ka kushte dhe mundësi për të organizuar punën me ndërrime. Në këtë rast, puna jashtë orarit në një periudhë prej tre muajsh nuk mund të kalojë mesatarisht më shumë se tetë orë në javë.
3. Për punëtorët e Ministrisë së Punëve të Brendshme, të cilët kryejnë detyra dhe kompetenca të veçanta në bazë të një ligji të veçantë, puna jashtë orarit mund të zgjasë më shumë se 190 orë në vit, për shkak të ekzekutimit të detyrave urgjente dhe të pashmangshme, me pëlqimin paraprak me shkrim të punëtorit.
4. Puna jashtë orarit paguhet në përputhje me shkallët e mëposhtme: 35% për punën jashtë orarit, 35% për punën e natës, 5% për punën e kryer në tre ndërrime dhe 50% për punën e kryer të dielave, e llogaritur si rritje në shkallën e rregullt për orë.^[18]

• Çështje të tjera të rëndësishme

Pagesa e punës jashtë orarit mbetet problem serioz në Maqedoninë e Veriut, madje edhe në administratën publike. Ka raste të shumta të orëve shtesë të papaguara në sektorin privat, veçanërisht në fabrikat e tekstilit dhe lëkurës dhe në kompanitë e sigurisë. Ky problem rëndohet tutje nga mungesa e vazhdueshme e inspektorëve të punës në terren.

4. STABILITETI DHE SIGURIA NË PUNË

4.1. Informata rreth stabilitetit të punës

Lloji i kontratave të nënshkruara kryesisht nga punëtorët, të dhënat e fundit në dispozicion:^[19]

• shkalla e kontratës së punës me periudhë të pacaktuar ishte 82.2% në vitin 2020,
• shkalla e kontratës së punës me afat të caktuar ishte 17.8% në vitin 2020,
• shkalla e punëtorëve të agjencive të përkohshme ishte 0.2%.

Informata shtesë lidhur me kontratat me afat të caktuar:

• kohëzgjatja maksimale e kontratës: 5 vjet
• Ligji i Punës lejon forma të ndryshme të kontratave siç janë: punësimi i përkohshëm që rregullon punën në projekte, puna sezonale, me kohë të pjesshme dhe në punë me thirrje, marrëdhënia shumëpalëshe e punës që njihet edhe si “punë me qira”.
• Ligji lejon zgjatjen e kontratave me afat të caktuar dhe lejon punëmarrësit të nënshkruajnë kontrata me punëdhënës të ndryshëm në varësi të fushës së punës.^[20]

4.2. Informata rreth sigurisë së punës

• Arsyet e ndërprerjes së kontratës dhe procedura e ndërprerjes së kontratës përcaktohen me Ligjin e Punës (Neni 77)
• Periudha e njoftimit e parashikuar me ligj nuk mund të jetë më e shkurtër se 30 ditë, punëmarrësi ka të drejtë mbi pagën e paguar dhe nëse në periudhën e caktuar të punës punëmarrësit nuk kanë shfrytëzuar ditët e pushimit, ato duhet të paguhen edhe nga punëdhënësi. Nëse punëmarrësi pushohet nga puna vetëm për faj të tyre, ai/ajo ka të drejtë për kompensim financiar sipas kushteve të mëposhtme (Neni 97):

1. deri në pesë vjet të kaluara në punë – në shumën e një page neto;
2. pesë deri në dhjetë vjet të kaluara në punë – në shumën e dy pagave neto;
3. nga dhjetë deri në 15 vjet të kaluara në punë – në shumën e tre pagave neto;
4. nga 15 deri në 20 vjet të kaluara në punë – në shumën e katër pagave neto;
5. nga 20 deri në 25 vjet të kaluara në punë – në shumën e pesë pagave neto dhe
6. mbi 25 vjet të kaluara në punë – në shumën e gjashtë pagave neto.^[21]

Pas humbjes së punës, punëtori ka të drejtë në mbështetje financiare nga Agjencia për punësim në periudhën prej tre muajsh.

4.3. Çështje të tjera të rëndësishme

Fakti që përqindja e konsiderueshme e punëtorëve në Maqedoninë e Veriut po punojnë me kontrata me afat të caktuar krijon mjedis të pasigurtë për punëtorët dhe ata janë të varur vetëm nga interesat e punëdhënësit. Sektorët në të cilët raportohen shumë raste të shkeljes së të drejtave të punëtorëve (si mospagesa e punës jashtë orarit, mospagesa e pagave në kohë dhe largimi i paligjshëm i punëtorëve nga puna) janë sektori i ndërtimit dhe sektori i tekstilit.

Mungesa e konsiderueshme e inspektorëve të punës, bashkë me kompensimin e tyre joadekuat, ka krijuar një situatë ku ka pak ose nuk ka fare monitorim efektiv të praktikave të tregut të punës në Maqedoninë e Veriut. Sindikatat e punës nuk janë në gjendje të përfaqësojnë dhe mbrojnë në mënyrë efektive të drejtat e punëtorëve, shpesh për shkak të faktit se ka shumë sindikata të punës të kontrolluara nga punëdhënësit, gjë që përkeqëson më tej problemin, duke i ekspozuar punëtorët ndaj shfrytëzimit. Në të njëjtën kohë, shumë punëtorë janë përballur me humbje të punës nga hakmarrja për shkak të anëtarësimit në sindikata dhe aktivizmit.

Gjithashtu, një zhvillim i spikatur është miratimi i Ligjit për Punësimin e Personave i cili do të hyjë në fuqi më 1 janar 2026. Qëllimi kryesor i ligjit është rregullimi i punësimit të përkohshëm dhe sezonal, duke siguruar që individët e angazhuar në një punë të tillë të kenë të drejtat e tyre të mbrojtura në mënyrë adekuate, duke adresuar njëkohësisht nevojat e punës së punëdhënësve dhe duke integruar punën joformale në ekonominë formale.

Në praktikë, ligji përcakton punën e përkohshme dhe sezonale si punësim jashtë marrëdhënies standarde të punës, siç rregullohet me Ligjin e Punës. Duke vepruar kështu, ligji pasqyron një prirje më të gjerë drejt fragmentimit të legjislacionit të punës, dobësimit të kornizës gjithëpërfshirëse të punës dhe derregullimit të punësimit përmes futjes së formave të reja të punës që nuk mbartin të njëjtat të drejta dhe mbrojtje si kontratat standarde të punës.

5. MUNDËSITË DHE TRAJTIMI I BARABARTË

5.1. Informata rreth sistemit kombëtar kundër diskriminimit

Në legjislacionin maqedonas anti-diskriminimi rregullohet me Ligjin për Mbrojtjen dhe Parandalimin nga Diskriminimi, Ligjin për Mundësi të Barabarta për Burrat dhe Gratë, ^[22]dhe në Ligjin e Punës ka disa nene për mbrojtjen nga diskriminimi^[23]. Në këto ligje ka masa për mbrojtjen nga diskriminimi në bazë të gjinisë, orientimit seksual, racës, etnisë, fesë. Gjithashtu, Ligji i Punës përcakton pagë të barabartë për punë të barabartë, pavarësisht nga gjinia, ndalon diskriminimin në punësim, kushtet e punës, pagën, trajnimin, avancimin në karrierë dhe ndërprerjen e punës. Gratë mbrohen nga humbja e vendit të punës për shkak të shtatzënisë, birësimit të fëmijëve dhe kujdesit për anëtarët e varur të familjes dhe mbrohen nga diskriminimi në bazë të gjinisë në procesin e punësimit.

Institucionet shtetërore përgjegjëse për mbrojtjen nga diskriminimi janë Avokati i Popullit dhe Komisioni për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi. ^[24]Çdo shtetas ka të drejtë të paraqesë ankesë pranë institucioneve të lartpërmendura nëse ka dyshime se i janë shkelur të drejtat. Komisioni nuk është vetëm organ ankesash, por ka edhe kompetenca hetimore dhe këshilluese: ai mund të japë mendime, të rekomandojë mjete juridike dhe të fillojë procedurat gjyqësore. Kjo është e rëndësishme sepse tregon se viktimat nuk kufizohen vetëm në kërkimin e mbrojtjes vetëm nga Avokati i Popullit.

Lidhur me mbrojtjen dhe kompensimin gjyqësor, viktimat e diskriminimit mund të paraqesin padi në gjykatat themelore, të cilat mund të urdhërojnë ndërprerjen e diskriminimit, anulimin e akteve diskriminuese dhe kompensimin e dëmeve. Ligji njeh ngacmimin, ngacmimin seksual, viktimizimin dhe gjuhën e urrejtjes si forma diskriminimi, ndërsa punëdhënësit janë të detyruar të sigurojnë mbrojtje kundër ngacmimit në vendin e punës.

5.2 Informata rreth sistemit kombëtar të barazisë gjinore

Legjislacioni i përmendur mbron qytetarët nga diskriminimi në bazë të gjinisë dhe roleve gjinore dhe ekziston një ndalim për të bërë pyetje në lidhje me statusin martesor gjatë intervistave të punës. Megjithëse ligjet e punës ndalojnë pushimin nga puna të grave për shkak të shtatëzanisë ose pushimit të lindjes, të paktën dy raste janë raportuar nga mediat në dy vitet e fundit ku gratë kanë humbur punën e tyre në këto rrethana.^[25]

Ekziston mundësia që babai të marrë pushimin e atësisë, dhe kjo rregullohet me Ligjin e Punës. Pushimi i lehonisë, i cili mund të ndahet mes nënës dhe babait, sigurohet për një kohëzgjatje prej nëntë muajsh.

I vetmi profesion që është ende i pranishëm në Ligjin e Punës që ndalon punësimin e grave janë minierat. Parimi “paga e barabartë për punën me vlerë të barabartë” zbatohet në Ligjin e Punës dhe në Ligjin për Mundësi të Barabarta për burrat dhe gratë, por të dhënat tregojnë se ky parim nuk zbatohet në praktikën e punëdhënësit.

5.3. Informata rreth efekteve të sistemit kundër diskriminimit

Sa i përket shkallës së punësimit sipas gjinisë, ka pasur rritje të lehtë të punësimit të grave në mesin e atyre të moshës 15-64 vjeç, mes viteve 2023-2024. Në vitin 2023, shkalla e punësimit të grave ishte 48.5%, duke u rritur në 49.5% në vitin 2024^[26]. Hendeku gjinor në punësim në vitin 2024 ishte 16.5 pikë përqindjeje.

Duhet të theksohet gjithashtu se shkalla e aktivitetit te femrat ishte 55.7%, krahasuar me 76.2% te meshkujt në vitin 2024^[27]. Kjo tregon qartë se gratë vazhdojnë të përballen me pabarazi në tregun e punës dhe mbeten të nënpërfaqësuara në krahasim me burrat.

Gratë fitojnë 9.8% më pak se burrat.^[28]

 5.4. Çështje të tjera të rëndësishme

Të dhënat e hulumtimit kanë treguar se ngacmimi seksual dhe diskriminimi në avancimin në punë janë ende të pranishme dhe të përhapura.^[29]

6. MJEDISI I SIGURTË I PUNËS

6.1. Treguesit e ofrimit të masave adekuate për mbrojtjen dhe sigurinë e punëtorëve

• numri i punëtorëve të mbytur me bazë vjetore në vitin 2024 ishte 17 punëtorë;^[30]
• në vitin 2024 janë shënuar 133 aksidente në vendin e punës,^[31]
• numri i punëtorëve të mbytur për 100,000 punëtorë në vitin 2024 ishte 2.45;
• numri i inspektorëve të punës: 110;
• numri i inspektorëve të punës për 10,000 punëtorë: 1.6.

Për fat të keq, Inspektorati Shtetëror i Punës dhe Instituti i Shëndetit Publik nuk kanë përafruar metodologjinë për mbledhjen e të dhënave për format e lëndimeve në punë dhe sëmundjet profesionale dhe publikojnë të dhëna të ndryshme.

Të dhënat për lëndimet dhe vdekjet në vendin e punës të siguruara nga organizata maqedonase për mbrojtje në punë, theksojnë se është e vetmja që e sheh nga afër situatën në vendin e punës në Maqedoni, por gjithashtu nuk ofron të gjitha të dhënat për të gjitha aksidentet në vendin e punës, vdekjet dhe sëmundjet profesionale.

Pushimi mjekësor rregullohet me Ligjin e Punës dhe Ligjin për Sigurinë dhe Shëndetin në Vendin e Punës. Punëmarrësi mund të kërkojë pushim mjekësor nga mjeku i caktuar ose nga mjeku i familjes sipas zgjedhjes së tij/saj. Pushimi mjekësor paguhet 65% nga paga mujore dhe mund të zgjasë në përputhje me gjendjen mjekësore dhe zakonisht nuk është më shumë se 30 ditë. Megjithatë, punëmarrësi mund të kërkojë zgjatjen e pushimit mjekësor përmes një komisioni të veçantë të ekzaminuesve mjekësorë nëse gjendja e tij shëndetësore nuk lejon ende kthimin e sigurtë në punë. Punëdhënësit nuk mund ta detyrojnë punëmarrësin të kthehet në punë para se të skadojë periudha e caktuar e pushimit mjekësor.

6.2. Rregullimi i sistemit të shëndetit dhe sigurisë në punë

Mekanizmat e brendshëm për standardet e sigurisë në punë ekzistojnë si të detyrueshme në Ligjin e Punës dhe Ligjin për Sigurinë dhe Shëndetin në Vendin e Punës. Punëdhënësit janë të obliguar të caktojnë një person nga punëmarrësit si mbikëqyrës për kushtet e punës. Punëtorët kanë të drejtë të refuzojnë punën nëse besojnë se ajo punë nuk përmbush standardet e sigurisë dhe sipas gjykimit nuk është e sigurtë për të kryer detyrat e saj. Inspektori i punës brenda kredencialeve nga Ligji për Sigurinë dhe Shëndetin në Vendin e Punës mund të nxjerrë një ndalim të procesit të punës së punëdhënësit që nuk plotëson standardet e sigurisë në punë. Për më tepër, ky ligj detyron punëdhënësin të krijojë një mjedis të sigurtë pune dhe të zbatojë të gjitha standardet e sigurisë në punë, të krijojë strategji për mbrojtjen në punë, të ofrojë pajisje mbrojtëse, të konsultohet me sindikatën e punës në kompani në lidhje me standardet e sigurisë ose sindikatën përkatëse të punës për sektorin.^[32]

6.3. Çështje të tjera të rëndësishme

Megjithëse ligjet e Maqedonisë së Veriut në lidhje me punën janë kryesisht në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe të BE-së, praktika tregon devijime. Çdo vit gjatë verës, kur temperaturat janë të larta, inspektimet e punës lëshojnë paralajmërime dhe u rekomandojnë punëtorëve të ndërtimit të përmbahen nga puna gjatë ditëve të nxehta, ose të kufizojnë aktivitetet e tyre të punës. Për fat të keq, në inspektimet e përsëritura, rezultatet ishin se punëdhënësit nuk respektojnë paralajmërimet e inspektimit dhe detyrojnë punëtorët të punojnë në kushte të rrezikshme. Situatë e ngjashme mund të shihet në kompanitë e tekstilit ku për shkak të disa vendimeve të palogjikshme për kursimin e energjisë elektrike, punëdhënësit nuk e ndezin kondicionerin gjatë verës dhe ka pasur raste kur punëtorët e humbnin vetëdijen nga temperatura e lartë në mjedisin e punës. Gjobat për punëdhënësit janë kryesisht financiare, dhe ato nuk janë të mjaftueshme për të siguruar pajtueshmërinë që kompanitë t’i respektojnë standardet e sigurisë në punë.

7. SIGURIA SOCIALE

7.1. Shuma adekuate e pensioneve të punëtorëve

• shuma e pensionit minimal: 18,192 denarë (cca. 293 €) 2024;^[33]
• pensioni mesatar në vitin 2024 shuma: 21,720 denarë (cca. 350 €);^[34]
• shuma e pensionit median: nuk ka të dhëna;
• pensioni më i lartë është 80,800 (denarë) (cca. 1307 €);
• raporti i pagës së jetesës (paga e jetesës për vitin 2021 ishte 52,235, cca. 840 €) me pensionin minimal është 1:2,9, dhe raporti i pagës së jetesës me pensionin mesatar është 1:2.

7.2. Çështje të tjera të rëndësishme që do të analizohen brenda kësaj njësie (opsionale)

Numri i qytetarëve që përdorin pensionin bujqësor ishte mesatarisht 40 për vitin 2024 dhe pensioni është në nivelin nën pensionin minimal, cca. 11,600 denarë (cca. 187 €). Pensioni më i lartë ishte 82,780 denarë (cca. 1330 €) në dhjetor 2024 dhe e marrin gjithsej 27 persona. Shumica e pensionistëve marrin pension në bazë të moshës. Më shumë se 60% e pensionistëve marrin pension më të ulët se 25,000 denarë (cca. 400 €).^[35]

Problem shtesë që duhej të zgjidhej nga qeveria e mëparshme (socialdemokratët) është miratimi i një ligji të pensionit social që do të mbulojë mijëra qytetarë që janë më të vjetër se 65 vjeç, por nuk kanë plotësuar standardet për marrjen e pensionit dhe jetojnë në varfëri. Deri më sot, ky ligj nuk është miratuar.^[36]

8. DIALOGU SOCIAL, PËRFAQËSIMI I PUNËDHËNËSVE DHE PUNËTORËVE

8.1. Të dhëna themelore mbi efektet e dialogut social dhe negocimit kolektiv

Nuk ka të dhëna zyrtare për shkallën e sindikalizimit të punëtorëve në Maqedoninë e Veriut. Të dhënat në faqen e Federatës së Sindikatave të Maqedonisë tregojnë se ata kanë rreth 70,000 anëtarë të organizuar në 19 degë të sindikatave^[37]. Ekziston edhe një Konfederatë e Sindikatave të Lira të Maqedonisë që numëron 11 sindikata të degëve në anëtarësinë e saj^[38]. Marrëveshjet kolektive rregullohen brenda Ligjit të Punës, por nuk janë të pranishme në të gjithë sektorët ekonomikë.

8.2. Informata shtesë mbi negocimin e dialogut social

Këshilli socio-ekonomik u themelua në kuadër të Ligjit të Punës në vitin 2005. Këshilli Ekonomik dhe Social përbëhet nga 12 anëtarë, katër anëtarë nga qeveria, katër anëtarë nga sindikata përfaqësuese dhe 4 anëtarë nga Shoqata Përfaqësuese e punëdhënësve në nivel kombëtar^[39]. Ka edhe këshilla socio-ekonomike lokale në 12 komuna^[40]. Ekziston një marrëveshje e përgjithshme kolektive për sektorin publik^[41] dhe një marrëveshje e përgjithshme kolektive për sektorin privat. ^[42]

8.3. Çështje të tjera të rëndësishme për t’u analizuar brenda kësaj njësie

Çdo ndryshim i qeverisë në Maqedoninë e Veriut pasohet nga ndryshimi në udhëheqjen e Federatës së Sindikatave të Maqedonisë dhe për fat të keq, disa sindikata etiketohen si mbështetës të kësaj apo asaj partie politike. Kjo lidhet drejtpërdrejt me qeverinë, pasi Ministria e Punës dhe Mbrojtjes Sociale është përgjegjëse për konfirmimin e zgjedhjes së drejtuesve të rinj të sindikatave dhe autoriteti i saj në këtë çështje rregullohet me Ligjin e Punës^[43][44]. Megjithëse sindikatat po përpiqen të rrisin pagën minimale dhe të mbrojnë të drejtat e punëtorëve, shpesh ka presion të dukshëm nga qeveria për të ulur kërkesat e tyre dhe për të mbështetur në mënyrë indirekte interesat e komunitetit të biznesit. Ndërsa shumë marrëveshje kolektive janë të lidhura zyrtarisht dhe janë në fuqi, ato nuk mbulojnë të gjithë sektorët ekonomikë, duke lënë një pjesë të konsiderueshme të punëtorëve pa mbrojtje dhe të varur nga vullneti i mirë i punëdhënësve.

This research was supported by the European Fund for the Balkans (EFB). The content is the sole responsibility of the author, and does not necessarily reflect the views or positions of the European Fund for the Balkans.

Production of this document was supported by Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe with funds of the German Federal Foreign Office. This publication or parts of it can be used by others for free as long as they provide a proper reference to the original publication. The content of the publication is the sole responsibility of the Centre for the Politics of Emancipation and does not necessarily reflect a position of RLS.

^[1]Министерство за труд и социјална политика, легислатива (Faqja e Ministrisë së Punës dhe Politikës Sociale, legjislacioni): https://www.mtsp.gov.mk/zakoni.nspx, 25.08.2024

^[2] DESK, Finance and Task, “Променет е Законот за работни односи”, (Ndryshimet në Ligjin e Punës janë miratuar) 2018, https://www.solutionsacc.com.mk/mk/zakon-za-rabotni-odnosi/, 25.08.2024

^[3]Shih: https://pepeljugoski.com.mk/en/2025/03/06/the-latest-amendments-and-supplements-to-the-labor-relations-law/, 20.09.2025

^[4]Enti Shtetëror i Statistikave: https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=98, 27.09.2025

^[5]Burimi i të Dhënave të Hapura të Bankës Botërore Maqedonia e Veriut, https://www.worldbank.org/en/country/northmacedonia/overview, 27.09.2025

^[6] Радио Слободна Европа, „Одливот на мозоци чини стотици илјади евра, државата спие“, https://www.slobodnaevropa.mk/a/iseluvanje-mladi-revizor/33020240.html, 26.08.2024.

^[7]WageIndicator, të dhënat për Maqedoninë e Veriut 2025: https://wageindicator.org/salary/minimum-wage/north-macedonia

^[8]Enti Shtetëror i Statistikave: https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=41

^[9]Llogaritjet e pagave të jetesës (për vitin 2021) sipas hulumtimit të fushatës “Rroba të pastra” mund të gjenden këtu: https://cleanclothes.org/campaigns/europe-floor-wage. Duhet të theksohet se për shkak të rritjes së inflacionit, paga e jetesës tani është dukshëm më e lartë, por të dhënat më të fundit mbi pagën e jetesës aktualisht nuk janë në dispozicion.

^[10]Enti Shtetëror i Statistikave: https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=41

^[11]Фактор, “Синдикалната кошничка поскапа за 630 денари” (Faktor, “Shporta e konsumatorit e sindikatës u rrit për 630 denarë”), https://faktor.mk/sindikalnata-koshnichka-poskapa-za-630-denari, 27.09.2025.

^[12]Фактор, “Мицкоски: Νе имаме пет потрошувачки кошнички” (Faktor, “Mickoski: Ne do të prezantojmë pesë shporta të konsumatorit”), https://faktor.mk/mickoski-kje-imame-pet-potroshuvachki-koshnici, 27.09.2025.

^[13]Enti Shtetëror i Statistikave: https://www.stat.mk/en/stat/population-and-living-conditions/standard-of-living/laeken-poverty-indicators/laeken-poverty-indicators/

^[14] Закон за работни односи, консолидиран текст (Ligji i Punës, teksti i konsoliduar) (Gazeta zyrtare e Republikës së Maqedonisë) „Службен весник на Република Македонија“ бр. 62/2005;106/2008; 161/2008; 114/2009; 130/2009; 149/2009; 50/2010; 52/2010; 124/2010; 47/2011;11/2012; 39/2012; 13/2013; 25/2013; 170/2013; 187/2013; 113/2014; 20/2015; 33/2015; 72/2015;129/2015 и 27/2016 .120/18), .110/19), 267/20), 151/21), .288/21) .111/23), https://mtsp.gov.mk/content/pdf/2023/trud/ZRO,%20precisten%20tekst%202023.pdf

^[15] Shih: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/lfsa_ewhais/default/table?lang=en
Duhet të theksohet se kjo ishte më 05.09.2024.

^[16] Закон за работни односи, член 117, (Labor Law, article 117), Закон за работни односи, консолидиран текст (Ligji i Punës, teksti i konsoliduar) (Gazeta zyrtare e Republikës së Maqedonisë) „Службен весник на Република Македонија“ бр. 62/2005;106/2008; 161/2008; 114/2009; 130/2009; 149/2009; 50/2010; 52/2010; 124/2010; 47/2011;11/2012; 39/2012; 13/2013; 25/2013; 170/2013; 187/2013; 113/2014; 20/2015; 33/2015; 72/2015;129/2015 и 27/2016 .120/18), .110/19), 267/20), 151/21), .288/21) .111/23), https://mtsp.gov.mk/content/pdf/2023/trud/ZRO,%20precisten%20tekst%202023.pdf

^[17] ibid

^[18] Кои се вашите права доколку работите прекувремено?, Кариера.мк. (Cilat janë të drejtat tuaja të punës nëse punoni jashtë orarit?) https://kariera.mk/article/7454/koi-se-vashite-prava-dokolku-rabotite-prekuvremeno 29.08.2024

^[19] Не стандардни форми на вработување во Северна Македонија„ (“Format jostandarde të punësimit në Maqedoninë e Veriut”), Nikica Mojsovska Blazhevski, Marjan Petreski, Aleksandar Ristovski, ILO për të drejtat e autorit, viti i publikimit 2021, https://socijalendijalog.mk/wp-content/uploads/2022/03/NSE-EN-FINAL.pdf 29.08.2024

^[20] ibid

^[21]97Закон за работни односи, член 97, (Labor Law, article 97), Закон за работни односи, консолидиран текст (Ligji i Punës, teksti i konsoliduar) (Gazeta zyrtare e Republikës së Maqedonisë) „Службен весник на Република Македонија“ бр. 62/2005; 106/2008; 161/2008; 114/2009; 130/2009; 149/2009; 50/2010; 52/2010; 124/2010; 47/2011;11/2012; 39/2012; 13/2013; 25/2013; 170/2013; 187/2013; 113/2014; 20/2015; 33/2015; 72/2015; 129/2015 и 27/2016 .120/18), .110/19), 267/20), 151/21), .288/21) .111/23), https://mtsp.gov.mk/content/pdf/2023/trud/ZRO,%20precisten%20tekst%202023.pdf

^[22]Закон за еднакви можности за мажите и жените, (Ligji për Mundësi të Barabarta për Burrat dhe Gratë, 2014, teksti i konsoliduar) (“Службен Весник на Република Македонија” бр.6/2012, 166/2014) Gazeta zyrtare e Republikës së Maqedonisë 6/2012, 166/2014) https://www.mtsp.gov.mk/content/pdf/zakoni/2017/precisten %20tekst%202015%20na%20ZEM_nov.pdf

^[23]Закон за спірэе і заштита од дискриминација , (Ligji për mbrojtjen dhe parandalimin nga diskriminimi, 2020,) Службен весник на Република Северна Македонија (Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut. 258/2020 https://www.mtsp.gov.mk/content/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B4%20%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf

^[24]Комисија за заштита и спречуваје на дискриминација (Komisioni për mbrojtje dhe parandalim nga diskriminimi), https://kszd.mk/ 29.08.2024

^[25]“Во седми месец бременост ја избркале од работа, на бебето не му дале осигураваје, а на нејзино место ставиле колега кој сексилно ја вознесирувал„, СДК, Октомври 2023 (Në muajin e 7-të shtatzënisë humbi punën, foshnja nuk mori sigurim dhe ata punësuan burrin që e ngacmonte seksualisht”) https://sdk.mk/index.php/neraskazhani-prikazni/vo-sedmi-mesets-od-bremenosta-kazhale-deka-ke-ja-brkaat-od-rabota-na-bebeto-ne-mu-dale-zdravstveno-osiguruvane-a-na-nejzinoto-mesto-go-postavile-kolegata-shto-seksualno-ja-voznemiruval/ 29.08.2024

^[26]Enti Shtetëror i Statistikave: https://www.stat.gov.mk/pdf/2025/2.1.25.04_mk.pdf, 20.09.2025.

^[27] Ibid.

^[28]Banka Botërore, Maqedonia e Veriut – Vlerësimi Gjinor i Vendit, 2024, f 34. Shih: https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/1ffb6bb5-7ee2-4d93-931e-63599353405d/content,

^[29]„Родово базирана дискриминација и работнички права во Северна Македонија!, Реактор, 2022, (Diskriminimi me bazë gjinore dhe të drejtat e punëtorëve në Maqedoninë e Veriut) https://reactor.org.mk/wp-content/uploads/2022/03/mk_b5-web.pdf 29.08.2024.

^[30]Македонско здружение за заштита при работа, годишен извеслај за несреји на работно место, 2024 (Unioni Maqedonas për mbrojtje në punë, Raporti vjetor për aksidentet në punë në vitin 2024), https://mzzpr.org.mk/wp-content/uploads/2025/04/IZVESTAJ-NESRECI-PRI-RABOTA-2024.pdf, 20.09.2025.

^[31] ibid

^[32]Закон за заштита и сдравје при работа, консолидиран текст (Ligji për Shëndetin dhe Sigurinë në Vendin e Punës, tekst i konsoliduar), https://www.mtsp.gov.mk/content/pdf/trud_2017/pravilnici/ %D0%97% D0%B0% D0% BA%D0% BE % D0%BD%20%D0%B7% D0% B0%2016,11-% 0% D7% B0%B0%D0% BA%D0%BE%D0%BD%D0%91%D0%97%D0%A0.pdf

^[33]Владата ги зголеми пензиите, за 2500 денари, просечната пензија ја надминува просечната плата во Македонија (Qeveria rriti pensionet me 2,500 denarë, duke e çuar pensionin mesatar mbi pagën mesatare në Maqedoni), https://lider.mk/vladata-gi-zgolemi-penziite-za-2-500-denari-prosechnata-penzija-go-nadminuva-iznosot-na-minimalnata-plata-vo-makedonija/

^[34]Фонд за пензиско и инвалидско осигурување, пензии за 2024 (Fondi shtetëror për sigurimin pensional dhe invalidor, të dhënat e pensionit 2024), https://www.piom.com.mk/statistics/statistika-2024/, 30.10.2025

^[35] Ibid.

^[36] Радио Слободна Европа, „ Социјалната пензија ќе реши многу проблеми„, Декември 2017, (Radio Evropa e Lirë, Pensioni social do të zgjidhë shumë probleme, dhjetor 2017) https://www.slobodnaevropa.mk/a/28942445.html 30.08.2024

^[37]Сојуз на синдикати на Македонија (Bashkimi i Sindikatave në Maqedoni, faqja zyrtare), https://www.ssm.org.mk/mk/shto-dobivash-shto-gubish 30.08.2024

^[38] Конфедерација на слободни синдикати, (Konfederata e sindikatave të lira) https://kss.mk/%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%81%d0%b8%d0%bd%d0%b4%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b8/ 30.08.2024

^[39]Економско социјален совет, (Këshilli socio-ekonomik) https://ness.mk/about/ 30.08.2024

^[40] Локален економско социјален совет, (Keshilli socio-ekonomik lokal) http://less.mk/ 30.08.2024

^[41] Општо колективен договор за јавниот сектор, (Marrëveshja e përgjithshme kolektive për sektorin publik)https://www.mtsp.gov.mk/WBStorage/Files/opstkolektiven.pdf 30.08.2024

^[42]Општ колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството, (Marrëveshja e përgjithshme kolektive në sektorin privat) https://www.ssm.org.mk/sites/default/files/files/dokumenti/2016/06/opsht_kolektiven_dogovor_za_privaten_sektor_od_oblasta_na_stopanstvoto_sl._vesnik_na_rm_br.115_od_1.08.2014_g.pdf 30.08.2024

^[43]„Синдикален минилог со тупаници!, Катерина Блажевска, Призма, 2017 (Monologu i Unionit me grushta), Katerina Blazhevska, Prizma, 2017, https://prizma.mk/kolumni/sindikalen-monolog-tupanitsi/ 30.08.2024

^[44]Закон за работни односи, член 97, (Ligji i Punës, Neni 97), Закон за работни односи, консолидиран текст (Ligji i Punës, teksti i konsoliduar) (Gazeta zyrtare e Republikës së Maqedonisë) „Службен весник на Република Македонија“ бр. 62/2005;106/2008; 161/2008; 114/2009; 130/2009; 149/2009; 50/2010; 52/2010; 124/2010; 47/2011;11/2012; 39/2012; 13/2013; 25/2013; 170/2013; 187/2013; 113/2014; 20/2015; 33/2015; 72/2015;129/2015 и 27/2016 .120/18), .110/19), 267/20), 151/21), .288/21) .111/23), https://mtsp.gov.mk/content/pdf/2023/trud/ZRO,%20precisten%20tekst%202023.pdf